De consument voelt zich somber, maar blijft besteden

De consument voelt zich somber, maar blijft besteden

29 september 2026

Wie alleen het nieuws volgt, zou gemakkelijk kunnen concluderen dat huishoudens het zwaar hebben. Inflatie is nog altijd voelbaar, energieprijzen blijven een onzekerheid en geopolitieke spanningen domineren regelmatig de voorpagina's.

Consumenten zelf zijn bovendien bepaald niet uitbundig. Het Nederlandse consumentenvertrouwen stond in september op -33, ruim onder het gemiddelde van -12 over de afgelopen twintig jaar. Nederlanders zijn vooral negatief over het economische klimaat.

Toch vertellen de daadwerkelijke bestedingen een ander verhaal. Dat verschil tussen gevoel en gedrag is interessant. Niet alleen voor economen, maar ook voor beleggers.

Somberder dan de economie

De Nederlandse economie groeide in het tweede kwartaal uiteindelijk met 0,6% ten opzichte van het kwartaal ervoor. Dat was meer dan bij de eerste raming werd gedacht. Vooral de export en de consumptie van huishoudens bleken sterker. De consumptie door huishoudens steeg in het kwartaal met 0,8%.

Ook daarna bleef de consument geld uitgeven. In juli lag de consumptie, gecorrigeerd voor prijsveranderingen, 1,2% hoger dan een jaar eerder. Vooral duurzame goederen, voeding en verschillende diensten lieten groei zien.

Dat is opvallend wanneer het vertrouwen tegelijkertijd zo laag ligt. Kennelijk vinden Nederlanders de economie niet bijzonder aantrekkelijk, maar vertaalt die somberheid zich vooralsnog niet in een brede terugval van de consumptie.

Dat verschil zien we ook aan de financiële positie van huishoudens. Het reëel beschikbare inkomen lag in het tweede kwartaal 0,7% hoger dan een jaar eerder. Hogere cao-lonen en meer banen hielpen daarbij, ondanks stijgende belastingen en sociale premies.

Ook de Amerikaanse consument blijft overeind

In de Verenigde Staten is het beeld nog uitgesprokener. Daar blijven huishoudens ondanks hogere prijzen stevig consumeren. Recente cijfers laten zien dat de detailhandelsverkopen blijven groeien en dat ook discretionaire uitgaven, zoals restaurantbezoek, relatief sterk blijven.

Dat is relevant omdat huishoudens juist op dit soort uitgaven relatief eenvoudig kunnen besparen wanneer de financiële druk werkelijk te groot wordt. Vooralsnog gebeurt dat niet op grote schaal.

Ook de arbeidsmarkt blijft een belangrijke steunpilaar. Het aantal nieuwe aanvragen voor een werkloosheidsuitkering is historisch gezien laag en de financiële positie van Amerikaanse huishoudens is in veel opzichten sterker dan rond de financiële crisis.

De Amerikaanse consument staat daardoor financieel steviger dan veel krantenkoppen doen vermoeden.

Nederland is niet Amerika

Toch is het belangrijk om de Amerikaanse situatie niet één op één naar Nederland te vertalen.

Amerikaanse huishoudens zijn relatief sterk blootgesteld aan de aandelenmarkt. Stijgende aandelenkoersen hebben hun vermogenspositie de afgelopen jaren daardoor flink verbeterd. Hetzelfde mechanisme kan bij een langdurige beursdaling natuurlijk ook de andere kant op werken.

Nederlandse huishoudens hebben een andere vermogensopbouw. Aan het einde van het tweede kwartaal hadden Nederlandse huishoudens ongeveer €234 miljard direct in aandelen, obligaties en beleggingsfondsen. Daartegenover stond ongeveer €553 miljard op spaarrekeningen en nog eens €113 miljard op betaalrekeningen. Daarnaast beschikken Nederlanders over omvangrijk vermogen in woningen en pensioenvoorzieningen.

De Nederlandse consument is daardoor minder rechtstreeks afhankelijk van dagelijkse beursbewegingen dan de Amerikaanse. Maar de bredere conclusie is vergelijkbaar: huishoudens beschikken gemiddeld nog steeds over aanzienlijke financiële buffers.

De arbeidsmarkt blijft belangrijker dan het sentiment

Voor consumptie is uiteindelijk niet alleen de stemming van belang. Veel belangrijker is of mensen werk hebben, hun inkomen groeit en zij vertrouwen hebben dat de rekeningen kunnen worden betaald.

Ook daar is het Nederlandse beeld redelijk solide. De werkloosheid bedroeg in augustus 4,0%. Het aantal werklozen loopt wel langzaam op, maar van een plotselinge verslechtering van de arbeidsmarkt is geen sprake.

Dat helpt verklaren waarom pessimisme niet automatisch leidt tot minder uitgaven. Mensen kunnen somber zijn over geopolitiek, woningmarkt, politiek of inflatie en tegelijkertijd gewoon een baan hebben, loonstijging ontvangen en in het weekend uit eten gaan.

Voor de economie telt uiteindelijk vooral wat mensen daadwerkelijk doen.

Waarom dit voor beleggers relevant is

Bedrijven leven niet van consumentenvertrouwen. Ze leven van omzet.

Zolang huishoudens blijven besteden, ondersteunt dat de inkomsten van bedrijven. En zolang de arbeidsmarkt redelijk sterk blijft, is de kans groter dat de consumptie standhoudt. Dat is een van de redenen waarom economische groei soms langer kan doorgaan dan het sentiment suggereert.

Daar zit tegelijkertijd een belangrijke nuance in. Een sterke consument betekent niet dat aandelen automatisch goedkoop zijn of dat iedere onderneming een aantrekkelijke belegging is. Ook een gezonde economie kan samengaan met hoge waarderingen, terwijl een langdurige beursdaling uiteindelijk ook de economie kan beïnvloeden.

Het punt is daarom niet dat beleggers zich nergens zorgen over hoeven te maken. Het punt is dat economische somberheid op zichzelf onvoldoende informatie geeft voor een beleggingsbeslissing.

Sentiment loopt niet altijd gelijk met werkelijkheid

Bij HVVCapital kijken wij daarom liever naar wat er daadwerkelijk gebeurt dan alleen naar hoe beleggers of consumenten zeggen dat zij zich voelen.

Groeit het inkomen? Blijft de werkgelegenheid overeind? Wordt er daadwerkelijk geconsumeerd? Hoe ontwikkelen bedrijfswinsten zich? En hoe verhouden waarderingen zich tot die economische werkelijkheid?

Op dit moment is het antwoord genuanceerder dan het nieuwsbeeld vaak doet vermoeden. Nederlandse consumenten zijn uitgesproken somber, terwijl de economie in het tweede kwartaal harder groeide dan aanvankelijk gedacht. De consumptie stijgt, het reële inkomen groeit voorzichtig en de arbeidsmarkt blijft redelijk robuust.

In de Verenigde Staten zien we een vergelijkbaar patroon, met een consument die financieel sterker blijkt dan de voortdurende zorgen over inflatie en economische vertraging suggereren.

Dat is geen garantie voor de toekomst. Risico's zoals geopolitieke onzekerheid, energieprijzen en een mogelijke verzwakking van de arbeidsmarkt zijn niet verdwenen. Maar de meest recente cijfers laten wel zien waarom het gevaarlijk is om economie en beurs uitsluitend door de bril van het sentiment te bekijken.

Tot slot

Mensen kunnen pessimistisch zijn en toch blijven besteden.

Dat klinkt tegenstrijdig, maar het is precies wat we momenteel in zowel Nederland als de Verenigde Staten zien.

Voor beleggers is dat een nuttige herinnering. Economische groei begint niet bij optimistische enquêtes, maar bij inkomens, banen, investeringen en daadwerkelijke uitgaven.

De consument voelt zich misschien niet bijzonder rijk.

Vooralsnog gedraagt hij zich ook niet alsof hij arm is.

HVVCAPITAL